ურეკისა და გრიგოლეთის მაგნეტიტის ქვიშა
ურეკისა და გრიგოლეთის მაგნეტიტის ქვიშა
საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, ურეკსა და გრიგოლეთში, ადგილობრივი მოსახლეობის თქმით, განსაკუთრებული, სამკურნალო ქვიშაა. აქ ხალხი ზურგისა და სახსრების ტკივილის სამკურნალოდ ჩამოდის. სარეკლამო ბროშურები ამას მაგნეტიტის ნაწილაკების გარშემო წარმოქმნილი მაგნიტური ველის სამკურნალო თვისებებით ხსნიან, მაგნეტიტით კი ეს ქვიშები მდიდარია.
ამ პლაჟებზე ქვიშა შავია. ფერს მას რკინა აძლევს, ძირითადად მინერალი მაგნეტიტი და მისი ნათესავი ტიტანომაგნეტიტი. ესენი მძიმე მინერალებია, და სწორედ სიმძიმე კრებს მათ: ტალღები და დინებები მსუბუქ კვარცს მიაქვს, მკვრივი რკინიანი მარცვლები კი რჩება და ზვირთცემის ზოლში გროვდება. ასეთი პლაჟები არსებობს ახალ ზელანდიაში, კალიფორნიაში, იაპონიაში, ჩილეში. საკურორტო თვალსაზრისით ყველაზე ცნობილი ქართულია.
მაგნეტიტი მართლაც გამოიყენება მედიცინაში. მაგნეტიტის ნანონაწილაკებს ორგანიზმში შეჰყავთ და გარეშე ცვლადი ველით ააქტიურებენ. მათზეა აგებული სიმსივნეების მაგნიტური ჰიპერთერმია, წამლების მიზნობრივი მიწოდება, კონტრასტი MRI-სთვის (Włodarczyk და თანაავტორები, 2022)1.
პლაჟის ქვიშასთან მას მხოლოდ მინერალის სახელი აკავშირებს. სხვაობა ისეთია, როგორიც რკინის აბსა და რკინის ჯართს შორის: ელემენტი ერთია, დანარჩენი კი შეუდარებელი.
სუსტი მაგნიტების სამკურნალო მოქმედების შესახებ სამედიცინო ლიტერატურაში ორი საპირისპირო აზრი არსებობს.
Fan-ისა და თანაავტორების მიმოხილვამ (2021)2 28 კვლევა შეკრიბა ნორმალური კონტროლით: ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი აჩვენა ადამიანებზე ჩატარებული სამუშაოების დაახლოებით ორმა მესამედმა და თაგვებზე ჩატარებულმა ყველა სამუშაომ. ცხოველებზე სურათი კიდევ უფრო დამაჯერებელია. Morris-მა და Skalak-მა (2008)3 ვირთაგვებს თათის ანთებითი შეშუპება გამოუწვიეს და მაგნიტი მიადეს: ზომიერი სიძლიერის ველი, მიდებული ანთების დაწყებიდან მალევე, შეშუპებას მესამედით და მეტით ამცირებდა. საინტერესოა, რომ იმავე ცდებში ველი უბრალოდ სისხლის მიმოქცევას კი არ აუმჯობესებდა, არამედ სისხლძარღვების ტონუსს ასწორებდა: გაფართოებულები ვიწროვდებოდა, შევიწროებულები ფართოვდებოდა, და ორივე ნორმას უბრუნდებოდა.
ამავე დროს Pittler-ის, Brown-ისა და Ernst-ის დიდმა მეტაანალიზმა (2007)4 დაასკვნა, რომ მუდმივი მაგნიტების რეკომენდაცია ტკივილგაყუჩებისთვის შეუძლებელია. კოკრეინის მიმოხილვები მტკიცებულებების ხარისხს ძალიან დაბლად აფასებენ. ყველაზე თვალსაჩინო ცდა მარტივია: მაგნიტური სტელკები შეადარეს გარეგნულად ჩვეულებრივს, მაგრამ არადამაგნიტებულს, ქუსლის ტკივილის დროს (JAMA, 2003)6, და სხვაობა ვერ იპოვეს.
ასეთ სხვადასხვაობას ნაწილობრივ მეთოდისტები ხსნიან. Colbert-მა5 კოლეგებთან ერთად აჩვენა, რომ ბევრ ცდაში თავად ველის დოზას სათანადოდ არ ზომავდნენ, ცხოველებში კი ეფექტი ვიწრო ფანჯარაში მუშაობს: მეტისმეტად ძლიერი ველი არ მოქმედებს, გვიან მიდებული არ მოქმედებს. ანუ უარყოფითი შედეგების ნაწილი შეიძლება იყოს არა «მაგნიტი არ მუშაობს», არამედ «რეჟიმს ავცდით».
ახლა ჩემი აზრი, რომლის გულისთვისაც ეს ყველაფერი წამოვიწყე.
ველი, რომელსაც პლაჟზე მიმოფანტული ქვიშა ქმნის, ძალიან სუსტია. მარცვლები არეულად წევს, მათი მაგნიტური მომენტები სხვადასხვა მხარეს იყურება და დიდწილად ერთმანეთს ანელებს, ისე რომ ქსოვილებამდე მხოლოდ მცირე ნაწილი აღწევს. მაგრამ სუსტი არ ნიშნავს ნულოვანს. მიჩვეულები ვართ, ველის მოქმედება დაძაბულობითა და შეღწევის სიღრმით გავზომოთ, ბიოლოგია კი შეიძლება პასუხობდეს სიგნალებს, რომლებსაც ეს საზომი ვერ იჭერს: ზესუსტი ზემოქმედება ზოგჯერ ძალით კი არ მოქმედებს, არამედ თავად ყოფნის ფაქტით, იმ მექანიზმებით, რომელთა გაზომვაც ჯერჯერობით უბრალოდ არ გვეხერხება. იმავე ჰომეოპათიურ მასშტაბს ნულთან გატოლებას არ ვიჩქარებდი: შესაძლოა, საქმე ის კი არ არის, რომ ეფექტი არ არსებობს, არამედ ის, რომ ჯერ ვერ ვიპოვეთ, რითი და როგორ დავიჭიროთ. ამიტომ მაგნიტური შემადგენლის ჩამოწერას მზად არ ვარ.
მისი შესწავლაა საჭირო და არა უარყოფა.
ხოლო რაც აშკარად ახსნადია, ორი რამაა – სითბოსა და სიმძიმის ზემოქმედება. რკინა ქვიშას მხოლოდ მაგნიტურს კი არ ხდის. ის მას მუქსა და მძიმეს ხდის.
სითბო
მუქი ქვიშა მზეზე უფრო ძლიერ თბება, ეს აშკარაა. ნაკლებად აშკარაა მეორე: მაგნეტიტი სითბოს კარგად აგროვებს და ნელა გასცემს, იმდენად, რომ ტექნიკაში მას სითბოს დამგროვებლების მასალად იყენებენ. სხეულზე ეს იგრძნობა როგორც უფრო ღრმა, თანაბარი და ხანგრძლივი გათბობა, ვიდრე იმავე ტემპერატურის ჩვეულებრივი ღია ფერის ქვიშისგან.
გათბობა, მაგნიტისგან განსხვავებით, გასაგები ფიზიოლოგიით მუშაობს: აფართოებს სისხლძარღვებს, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას ქსოვილებში, ხსნის კუნთის სპაზმს, აყუჩებს ტკივილს.
წონა
მაგნეტიტი დაახლოებით ორჯერ უფრო მკვრივია ჩვეულებრივ ქვიშაზე. ესე იგი, ერთი და იგივე ფენა სხეულზე დაახლოებით ორჯერ უფრო ძლიერად აწვება. მაგნეტიტის ქვიშის აბაზანა არსებითად მძიმე საბანია, რომელიც ამასთან სხეულს ფორმაზე ერგება.
ღრმა თანაბარი წნევა ამშვიდებს ნერვულ სისტემას: მას «დაისვენე და მოინელე» მხარეს წევს, ამცირებს აღგზნებას, ზრდის გულისცემის რიტმის ცვალებადობას (Chen და თანაავტორები, 20168, და მთელი ლიტერატურა დამძიმებულ საბნებზე).
ამრიგად, ურეკისა და გრიგოლეთის პლაჟების სამკურნალო ეფექტი სავსებით რეალურია. პირველ რიგში ის მომდინარეობს განსაკუთრებული, ღრმა და ხანგრძლივი გათბობისა და რბილი, თანაბარი წნევის გავლენისგან, მეორე რიგში კი, არასაკმარისად შესწავლილი, მაგრამ აშკარად არსებული სუსტი მაგნიტური ველის გავლენისგან.
პლაჟის ნიდრა-იოგა
მე მოვიფიქრე კიდევ ერთი გზა, როგორ გამოვიყენო ეს საოცარი ქვიშა სამკურნალოდ – პლაჟის ნიდრა-იოგა.
ნიდრა-იოგა ღრმა გაცნობიერებული მოდუნების პრაქტიკაა: ადამიანი შავასანას პოზაში წევს და თანდათან უშვებს სხეულს, ცნობიერებაში დარჩენილი. და იმისთვის, რომ სხეული მართლა მოდუნდეს, მას სრულად უნდა დაუჭირო მხარი: ბალიში თავქვეშ, ლილვაკი ან დახვეული საბანი მუხლებქვეშ, წელის გასათავისუფლებლად, პატარა ბალიშაკი თვალებზე, პლედი ზემოდან. არსებობს კლასიკური ხერხიც, ქვიშის პატარა ტომარა მუცელზე უფრო ღრმა მოდუნებისთვის, ანუ წონის იდეა იქ დიდი ხანია არსებობს.
ლოგიკა მარტივია. სხეულის ნებისმიერი უბანი, რომელსაც არაფერი უჭერს, კუნთებს აიძულებს დაიჭირონ ის, და ესე იგი, დაძაბულები დარჩნენ. მოხსნი ამ სამუშაოს, და კუნთი მოდუნდება. ამისთვის მე მაგნეტიტის ქვიშას ვიყენებ: მისგან ვაშენებ საჭირო სიმაღლის ლილვაკს ზუსტად დაძაბულ ადგილქვეშ, და ცვენადი მასა უბანს ერგება, მის ფორმას იმეორებს, რაც ხისტ ბოლსტერს არ შეუძლია. და აქ ისევ ერთდება იგივე ორი ფაქტორი: საყრდენი ხსნის კუნთოვან ძალისხმევას, ქვიშის წონა კი ამატებს იმავე რბილ ღრმა წნევას. ორივე ერთი მიმართულებით მუშაობს, მოდუნებისკენ. თავად ნიდრა-იოგის ეფექტიც გაზომეს: პრაქტიკის შემდეგ იზრდება გულისცემის რიტმის ცვალებადობა, ანუ ნერვული სისტემა მშვიდ რეჟიმში გადადის (Markil და თანაავტორები, 2012)9.
თანაც ამ ყველაფრის კეთება მაგნეტიტით მდიდარი ქვიშის პლაჟზე ბევრად უფრო მოსახერხებელია. მაგნეტიტის მარცვლები მკვრივია, კრისტალური წახნაგებით, ამიტომ ერთმანეთს უკეთ ეჭიდება, ვიდრე მომრგვალებული კვარცისა; დამაგნიტებული მარცვლები ამასთან ერთმანეთს ოდნავ იზიდავს კიდეც. ასეთი მძიმე ნაყარის ქარით გაფანტვა უფრო ძნელია. ასე რომ, ასეთი ქვიშის ლილვაკი მართლაც ოდნავ უფრო დამაჯერებლად იჭერს.
ლიტერატურა
- Włodarczyk A. et al. Magnetite Nanoparticles in Magnetic Hyperthermia and Cancer Therapies. Nanomaterials, 2022;12(11):1807. ბმული
- Fan Y., Ji X., Zhang L., Zhang X. The Analgesic Effects of Static Magnetic Fields. Bioelectromagnetics, 2021;42(2):115–127. ბმული
- Morris C.E., Skalak T.C. Acute exposure to a moderate strength static magnetic field reduces edema formation in rats. Am J Physiol Heart Circ Physiol, 2008;294(1):H50–H57. ბმული
- Pittler M.H., Brown E.M., Ernst E. Static magnets for reducing pain: systematic review and meta-analysis. CMAJ, 2007;177(7):736–742. ბმული
- Colbert A.P. et al. Static Magnetic Field Therapy: A Critical Review of Treatment Parameters. Evid Based Complement Alternat Med, 2009;6(2):133–139. ბმული
- Winemiller M.H. et al. Effect of magnetic vs sham-magnetic insoles on plantar heel pain. JAMA, 2003;290(11):1474–1478.
- Antonelli M., Donelli D. Hot sand baths (psammotherapy): A systematic review. Complementary Therapies in Medicine, 2019;42:1–6. ბმული
- Chen H.Y. et al. Effect of deep pressure input on parasympathetic system in patients with wisdom tooth surgery. J Formos Med Assoc, 2016;115(10):853–859. ბმული
- Markil N. et al. Yoga Nidra relaxation increases heart rate variability. J Altern Complement Med, 2012;18(10):953–958. ბმული